سێ شەممە, 26 ئەیلول 2017

یاسای بەرەنگاربوونەوەی خێزان لە توندوتیژی لە هەرێمی كوردستان

هەڵسەنگاندنى بەکارهێنەر: 0 / 5

Star InactiveStar InactiveStar InactiveStar InactiveStar Inactive
 

یاسای ژمارە (8)ی ساڵی 2011

ماددەی یەكەم:
مەبەست لەم زاراوانەی خوارەوە ماناكانی بەرامبەریانە بۆ مەبەستی ئەم یاسایە:
یەكەم:هەرێم:هەرێمی كوردستان-عێراق
دووەم:خێزان:كۆمەڵە كەسێكی سروشتین, پەیوەندی هاوسەرگیری یان خزمایەتیان تاكو پلەی چوارەم هەیە و ئەوانەی بەپێی یاسا هاتوونەتە ناو خێزانەوە.
سێیەم: توندوتیژی خێزانی:هەر كردارێك یان وتەیەك یان هەرەشە یان پێ‌ لێبكرێت لەسەر بنەمای جۆری كۆمەڵایەتی لەچوارچێوەی پەیوەندی خێزانیدا كە لەسەر بنەمای هاوسەرگیری یان خزمایەتی تا پلەی چوارەم بنیات نرابێ‌ و ئەوانەی بەپێی یاسا هاتوونەتە ناو خێزانەوە ئەشێ‌ لەباری جەستەیی و جنسی و دەروونیەوە زیانیان پێ‌ بگەیەنی و ماف و ئازادییان لەدەست بدات.
چوارەم: دادگا: دادگای بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی خێزانی.
ماددەی دووەم:
یەكەم: هەر كەسێك كە پەیوەستی هەبێ‌ بە پەیوەندییەكی خێزانی، ئەنجامدانی توندوتیژی لە چوارچێوەی خێزاندا لێ‌ قەدەغە دەكرێ‌ لەوانەش: توندوتیژی جەستەیی و جنسی و دەروونی و، ئەم كردەوانەش وەك نموونە بە توندوتیژی خێزانی دادەنرێت:
1- هاوسەرگیری بەزۆر.
2- هاوسەرگیری ژن بە ژن (شغار) و منداڵ بەشوودان.
3- بەشوودان لەجیاتی خوێن.
4- لێك جوداكردنەوەی بزۆر.
5- بڕینی پەیوەندی كۆمەڵایەتی (صلە الارحام).
6- مێرد بزۆر ژنی خۆی ناچاری بەدڕەوشی و كاری داوێن پیسی بكات.
7- خەتەنەكردنی مێیینە.
8- ناچاركردنی تاكەكانی خێزان بۆ جێهێشتنی فەرمانبەریەتی بۆ نارەزایەتی خۆیان.
9- ناچاركردنی منداڵ بۆ كاركردن و سواڵكردن و بەجێهێشتنی خوێندن.
10- خۆكوشتن لە ئەنجامی توندوتیژی خێزان
11- لە باربردن لە ئەنجامی توندوتیژی خێزان.
12- لێدانی تاكەكانی خێزان و منداڵ بەهەر بیانوویەك بێت.
13- سووكایەتی پێكردن و جنێودان و جنێودان بە كەس و كار و بە كەم سەیركردنی و ئازاردانی و گوشار بۆ هێنانی دەروونی و پێشێل كردنی مافەكانی و بەزۆر سەرجێی كردن.
دووەم: بۆ زیان پێكەوتوو لە توندوتیژی خێزانی هەیە زامنكاری پاراستنی لە توندوتیژی هەبێت.
سێیەم:
1- داوا لە كێشەی توندوتیژی خێزانی لەلایەن زیان پێكەوتوو یان ئەوەی بەپێی یاسا شوێنی دەگرێتەوە دەجوڵێنرێ‌ و دادگا یان لێكۆڵەرەوە یان بەرپرسی بنكەی پۆلیس یان داواكاری گشتی لێ‌ ئاگادار دەكاتەوە.
2- لەسەر كارمەندانی بواری تەندروستی و پەروەردە و بنكە فەرمییەكانە بۆ هاوكاری كردنی قوربانیانی توندوتیژی خێزانی هەوڵ بدەن.
چوارەم: رێكارەكانی لێكۆڵینەوە و دادگایی كردن لە كێشەكانی توندوتیژی خێزانی نهێنی دەبێت.
ماددەی سێیەم:
یەكەم: دادگایەكی تایبەتمەند بە بابەتەكانی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی خێزانی بەپێی (یاسای دەسەڵاتی دادوەری هەرێم) ژمارە (23) ی ساڵی 2007 پیكدەهێنرێ‌.
دووەم: پێویستە لەسەر وەزارەتی كار و كاروباری كۆمەڵایەتی لە هەرێم شوێنی حەوانەوە بۆ قوربانیانی توندوتیژی خێزانی دابین بكات.
سێیەم: قوربانیانی توندوتیژی خێزانی تۆڕی پاراستنی كۆمەڵایەتی بیانگرێتەوە.
چوارەم: لەسەر وەزارەتی تەندروستیە بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتی كارو كاروباری كۆمەڵایەتی چاودێری تەندروستی دەستەبەر بكەن و سەرلەنوێ‌ شیاندن بۆ زیان پێكەوتووانی توندوتیژی خێزانی بكەنەوە.
پێنجەم: بەرێوەبەرایەتی گشتی نەهێشتنی توندوتیژی دژی ئافرەت لە وەزارەتی ناوخۆ بە بەدواداچوون بۆ كێشەكانی توندوتیژی خێزانی دەكات.
شەشەم:لەسەر وەزارەتی ناوخۆیە بەشێكی تایبەت لەناو پۆلیس بكاتەوە كە بەشێوەیەكی بنەڕەتی لە پۆلیسی ئافرەت پێكهاتبێت و هەڵس و كەوت لە كێشەكانی توندوتیژی خێزانی بكەن.
حەوتەم: لەسەر وەزارەتی ناوخۆ و دەستە فەرمییە پسپۆڕەكانە ریكلام بۆ رۆشنبیریەتی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی خێزانی بكەن.
ماددەی چوارەم:
یەكەم: دادگای تایبەتمەند لەكاتی پێویستدا یان لەسەر داوای یەكێك لە تاكەكانی خێزان یان ئەوەی نوێنەرایەتی دەكات (فەرمانی پاراستن) وەك رێكارێكی كاتی بۆ پاراستنی توندوتیژی خێزانی دەربكات,بەمەرجێ‌ فەرمانەكە ماوەی پاراستنەكە لەخۆ بگرێت و لەسەر دادگاشە بەپێی پێویست درێژی بكاتەوە.
دووەم: پێویستە ئەوەی داوای پاراستنی كردووە واز لەو فەرمانە بهێنێ‌ بەپێی هاتنە كایەی شتی نوێ‌ و لەسەر دادگاشە تەئكید لەوە بكاتەوە كە داوای هەڵوەشاندنەوە كە بە ئارەزوو پێشكەش كراوە و لە بەرژەوەندی زیان لێكەوتووە.
سێیەم: فەرمانی پاراستن ئەمانە لەخۆ دەگرێ‌:
1- بەڵێننامەیەك لە لە شكات لێ كراو كە دەست درێژی ناكاتە سەر زیان لێكەوتوو یان هەر تاكێك لە تاكەكانی خێزان.
2- گواستنەوەی قوربانی بۆ نزیكترین نەخۆشخانە یان بنكەی تەندروستی بۆ چارەسەركردنی لەكاتی پێویستدا یان ئەگەر قوربانی خۆی ئەمەی داواكرد.
3- بە بڕیارێكی دادگا و بۆ ئەو ماوەیەی كە بە مەترسی بۆ سەر شكاتكەر یان بۆ سەر هەر تاكێك لە تاكەكانی خێزان دەزانرێ‌ نابێ‌ رێگا بە شكات لێكراو بدرێت بچێتە ماڵی خێزانی.
چوارەم: لە حاڵەتی پێشێل كردنی فەرمانی پاراستن,سەرپێچیكەر بۆ ماوەیەك دەگیرێ‌ كە لە (48) سەعات زیاتر نەبێ‌ یان بە غەرامەیەك سزا دەدرێ‌ كە لە (300,000) هەزار دینار كەمتر نەبێ‌.
ماددەی پێنجەم:
پێویستە لەسەر دادگا لایەنەكانی شكایەت رەوانەی لیژنەیەك بكات كە لە شارەزا و پسپۆران پێك دەهێنرێ‌ بۆ چاكردنەوەی نێوانیان پێش ئەوەی كێشەكە رەوانەی دادگای تایبەتمەند لەو كێشانە بكرێت كە ئەشێ‌ ئاشتەواییان تێدا بكرێت،بە مەرجێ‌ كار لە رێكارەكانی پاراستن نەكات كە لەم یاسایەدا هاتووە.
ماددەی شەشەم:
لەگەڵ زیان نەگەیاندن بە هەر سزایەكی توندتر كە دەقی لە یاساكانی بەركاری هەرێمدا هاتووە:
یەكەم:هەر كەسێك هانی ئەنجامدانی كردەوەی خەتەنەكردنی مێیینەی دا بە غەرامەیەك سزا دەدرێت كە لە (1000,000) یەك ملیۆن دینار كەمتر نەبێ‌ و لە (5000,000) ملیۆن دیناریش زیاتر نەبێ‌.
دووەم: هەر كەسێك كردەوەی خەتەنەكردنی مێیینەی ئەنجامدا یان بەشداری تێداكرد سزای بەندكردنی بۆ ماوەیەك دەیگرێتەوە كە لە (6) مانگ كەمتر نەبێت و لە (2) دوو ساڵیش زیاتر نەبێت و غەرامەیەكیشی لێ‌ وەردەگیرێ‌ كە لە (2000,000) دوو ملیۆن دینار كەمتر نەبێت و لە (5000,000) پێنج ملیۆن دیناریش زیاتر نەبێت یان بە یەكێك لەو دوو سزایە.
سێیەم: هەر كەسێك كردەوەی خەتەنەكردنی مێینەی ناكامی ئەنجام دا یان بەشداری تێدا كرد سزای بەندكردن بۆ ماوەیەك دەیگرێتەوە كە لە (1) ساڵێك كەمتر نەبێت و لە (3) ساڵیش زیاتر نەبێ‌ و غەرامەیەكیشی لێ‌ وەردەگیرێ‌ كە (5000,000) پێنج ملیۆن دینار كەمتر نەبێت و لە (10,000,000) دە ملیۆن دیناریش زیاتر نەبێت یان بە یەكێك لەو دوو سزایە.
چوارەم: باری تاوانكار توندتر دەبێ‌ ئەگەر بكەرەكە پزیشك بوو,یان دەرمانساز بوو,یان كیمیایی بوو,یان مامان بوو,یان یاریدەدەرەكانیان بوون و لەسەر دادگەشە فەرمان بدات پیشەكەی یان كارەكەی بۆ ماوەیەك لێ‌ قەدەغە بكات كە لە سێ‌ ساڵ زیاتر نەبێت.
ماددەی حەوتەم:
لەگەڵ زیان نەگەیاندن بە هەر سزایەكی توندتر كە دەقەكەی لە یاسا كارپێكراوەكانی هەرێمدا هاتووە:
هەر كەسێك توندوتیژییەكی خێزانی ئەنجام بدات بۆ ماوەیەك سزای بەندكردن دەیگرێتەوە كە لە شەشە مانگ كەمتر نەبێت و لە سێ‌ ساڵیش زیاتر نەبێت و بە غەرامەیەك كە لە یەك ملیۆن دینار كەمتر نەبێت و لە پێنج ملیۆن دیناریش زیاتر نەبێت یان بە یەكێك لەو دوو سزایە.
ماددەی هەشتەم:
حوكمەكانی یاسای سزادانی عێراقی ژمارە (111) ی ساڵی 1969 ی هەمواركراو و یاسای ئوسولی دادگایی كردنی سزاییەكانی ژمارە (23) ی ساڵی 1971 ی هەمواركراو و یاسای هەمواركردنی پیادەكردنی یاسای باری كەسێتی ژمارە (15) ی ساڵی 2008 و یاساكنی دیكەی بەركار لە هەرێم پیادە دەكرێن ئەگەر هیچ دەقێك لەم یاسایەدا لەسەری نەهاتبوو.
ماددەی نۆیەم:
پێویستە لەسەر ئەنجومەنی وەزیران و لایەنە پەیوەندیدارەكان حوكمەكانی ئەم یاسایە جێبەجێ‌ بكەن.
ماددەی دەیەم:
ئەم یاسایە لە رۆژی بڵاوبوونەوەی لە رۆژنامەی فەرمی (وەقائیعی كوردستان) جێبەجێ‌ دەكرێت.

 

یه‌كێتیی ئافره‌تای كوردستان

Email:

به‌ڕێوبه‌ره‌ی ماڵپه‌ڕ

نه‌سرین حه‌سه‌ن