چوار شەممە, 28 حوزەیران 2017

هاوسەرگیری زۆرەملێ‌ یان بەزۆر بەشوودان...

 توێژەری كۆمەڵایەتی: محەمەد ئەحمەد

پرۆسەی هاوسەرگیری بە ڕەزامەندی هەردوولا پێكدێت، كەواتە یەكێك لە بنەما سەرەكییەكانی هاوسەرگیری رەزامەندبوونی ژن‌و پیاوە. تاكو بە حەزی خۆیان ژیانی هاوبەش هەڵبژێرن‌و دوای یەكتر ناسینی تەواو هاوسەری ژیانیان هەڵبژێرن‌و خێزان پێكەوە بنێن. خوداش مرۆڤی ئازاد خوڵقاندووە ‌و مافی ئەوەی پێداوە تاكو لەگەڵ كەسێكدا ژیانی هاوبەش پێكبهێنێت كە خۆی دەیەوێت، بەڵام كەسانێكی نەزان هەن كە خۆیان لە سەرەوەی خواستی كەسانیتردا دەنێن‌و منداڵەكانیان دەكەنە قوربانی خواستەكانی خۆیان. چونكە بەڕای ئەوان هەركەسێك كە بە ئارەزووی خۆی زەواج بكات كارێكی ناشیرینی كردووە‌و پێیانوایە لەبەرئەوەی خۆیان لەژێر گوشاردا هاوسەرگیرییان كردووە دەبێت منداڵەكانیشیان هەر ئەو رێگەیە بگرنەبەر.

بەڵام هاوسەرگیری زۆرەملێ‌ هەندێكجار كە كچان لە منداڵییەوە بەناوی كەسێكەوە مارە دەكرێت كە هیچ زانیارییەكان بەشێوەیەكە لەسەر ئەو كەسە نییە‌و كاتێك كچ دەگاتە تەمەنی زەواج خۆی لەژێر سێبەری پیاوێكی بەتەمەندا دەبینێت كە چەند ژن‌و هاوسەری تری هەیە، ئارەزووی  گەنجیەتی لەناخیدا دەكوژرێت‌و پێكەنینی سەرلێوەكانی دەبێتە كنێكی ئازاردەر لە قوڕگیدا.

ئێستا لە زۆرێك لە ناوچەكانی كوردستاندا زۆربەی خێزانەكان هەر لەتەمەنی منداڵییەوە منداڵەكانیان فێری ئەوە دەكەن كە مافی هەڵبژاردن هاوسەری داهاتوویان نییە ئەو خێزانانەی كە كوڕیان هەیە دەڵێن ئێمە ژنێكمان دەوێت كە لە ماڵدا وەكو كارەكەرێك كاربكات‌و بە تایبەت دەبێت ئەو كچە لە خزمەكانی خۆیان بێت، چونكە ئەو ئاشنای ئەو داب‌و نەریتانەیە. ئەوان لەو باوەڕەدان كە ئاوا ژنێك ئەگەر هاتوو رۆژێك لەژێر ئەشكەنجەیان كاری زۆر یاخود لەكاتی منداڵبووندا بمرێت.

 كەس لێیان ناپرسێتەوە بێگومان ئەمجۆرە هاوسەرگیریانە یەكێكە لە گرنگترین هۆكارەكانی هەڵوەشاندنەوەی خێزان كە لە درێژ ماوەیان كورت ماوەدا شیرازەی ژیان تێك دەدات‌و دەبێتە هۆی لێك هەڵوەشاندنەوەی ژیانی هاوبەش. هەڵبەت هەندێك لەو خێزانانە پێیانوایە كە سۆز‌و خۆشەویستی پاش پرۆسەی هاوسەرگیری دروست دەبێت، كەواتە لەسەر ئەم بنەمایە گوشار دەخەنە سەر منداڵەكانیان تاكو ژیانێكی نەخوازرا‌و هەڵبژێرن‌و ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوە كە لە داهاتوودا دەرئەنجامی ناخۆشی لێبكەوێتەوە، لە راستیدا لە هەركوێ‌ دووكەس رەزامەند نەبن بەوەی كە ژیانی هاوبەش پێكەوە بنێن‌و تاك لەژێر گوشاری خێزانەكەیدا زەواج بكات، ئەم هاوسەرگیرییە لە ریزی هاوسەرگیری زۆرە ملێیەوە دادەنرێت‌و هاوسەرگیرێكیش كە رەزامەندی ژن‌و پیاوەكەی تێدا نەبێت، بێگومان دەرئەنجامێكی باشیشی نابێت.

-جۆر و شێوازەكانی  

هاوسەرگیری زۆرەملێ‌ لە هەموو شوێنێكی ئەم جیهانەدا روویداوە، لانیكەم لەو هاوسەرگیرییەدا دوو كەس واتە ژن‌و مێردەكە دەبنە قوربانی. هەرچەندە ژیانی كۆمەڵایەتی لەم رۆژگارەدا پێشكەوتنی بەخۆیەوە بینیوە، بەڵام لە هەندێك شوێنی ئەم دنیایەدا هەن كەسانێك كە زیندووبوونیان وەكو مردوو وایە‌و تەنها بەجستە دەژین. یەكێك لەو هاوسەرگیریانەی كە هەنووكە لە كیشوەری ئاسیاو ئەفریكادا بەتایبەت وڵاتانی نەریتی‌و دواكەوتوودا وەك دەبینرێت، ئەو هاوسەرگیریە نەگونجاوانەی كە مەبەست لێیان ئەو هاوسەرگیریانەیە كە مەودای گونجاوی تەمەن لە نێوان ژن‌و پیاودا لە بەرچاو ناگیرێت لەم هاوسەرگیریانەدا كچان لە پیاوانێك مارە دەكرێن كە چەند هێندەی تەمەنی كچەكە تەمەنیان هەیە وە باوك‌و دایكی كچەكە تەنها لەبەر دەوڵەمەندبوونی پیاوەكە ئەم هاوسەرگیرییە بەسەر كچەكە دادەسەپێنن. 

هەڵبەتە ئەو كەسانەی كە لێپرسراوی مارەكردنی ئەم ژن‌و مێردانەن لە بنەماڵەی هەردوولا بڕێك پارە وەردەگرن‌و یاسای لاواز‌و چاودێری لاوازی دەسەڵات وای كردووە كە هیچ  لەم بارودۆخە نەگۆڕێت.

لەمجۆرە ژیانە كە كچ لە سەرەتای گەنجییەوە لە كەسێك مارە دەكرێت كە بەهۆی تەمەنی زۆرییەوە لە ئارەزووەكانی گەنجیەتی ژنەكە تێناگات‌و ژنە ناچارەكە لە ژینگەیەكی ناخۆشدا تەسلیمی داخوازییەكانی مێردێكی نەخوازراو بێت، بەڵام جۆرێكی تری هاوسەرگیری زۆرە ملێ‌، ئەو جۆرە دەگرێتەوە كەلەبری خوێن كچەكە دەدرێت بەشوو كە ئەمەش لە هەندێك لەوڵاتانی رۆژهەڵاتدا پەیڕەودەكرێت، واتە كچ لەبری خوێن (دیە) دەدرێتە بنەماڵەكەی كوژراوەكە تاكو بنەماڵەی كوژراوەكە لە تۆڵەسەندنەوە چاوپۆشی بكەن، هەڵبەتە كچ لە بری خوێندا ریشەی شەرعی نییە وەتەنها كارێكە بۆ ئازاردانی كچەكە، چونكە بنەماڵەی مێرد كچەكە وەك بكوژێك دەبینن بەردەوام سوكایەتی پێدەكات یەكێكی تر لەو جۆرە هاوسەرگیرییانە كە بەهۆی بەدەستهێنانی پێگەیی سیاسی‌و، كۆمەڵایەتی، یان ئابووریەوەیە كە باوك یان برا بۆ گەیشتن بەو ئامانجانەی كە پێشتر بە دەستیان نەهێناوە كچان‌و خوشكەكانی خۆیان لەژێر گوشاردا كە لە كەسانی دەوڵەمەند یان ئاخا‌و كار بەدەست مارە دەكەن تاكو لەو رێگەیەوە سامان‌و پلە‌و پایە بەدەست بهێنن.

ئەمجۆرە هاوسەرگیریانە كە كچ دەبێتە قوربانی ئامانجەكانی نێرینەیی خێزانەكەی، لە كۆتاییدا رووداوی ناخۆش وەك (خۆسووتاندن، هەڵهاتن، یاخود كوشتنی مێ‌)ی لێ دەكەوێتەوە هەڵبەت لە هەندێ‌ لەم هاوسەرگیریانەدا مێ‌ بڕیاردەدات كە ئاگر لە جەستەی هاوسەركەی بەردەدات‌و، لەكاتێكدا كە هیچ كام لە لایەن پەیوەندیدارەكانی یاساش لەم پرسە ناكۆڵێتەوە. 

بەڵام لەیەكێك لە خراپترین شێوەكانی هاوسەرگیری زۆرەملێ‌ كچ وەك كاڵایە بۆ جێبەجێكردنی بڕیاری باوك دەدرێتە پیاوێك كە بەشێوەیەك جێگای رێزە بۆ باوك، هەربۆیە كچ مافی ئەوەی نییە كە بە هیچ شێوەیەك ناڕەزایەتی دەرببڕێت، چونكە پێداگری لە بەرامبەر بڕیاری باوكدا، بێ‌ گوێی‌و بەهانەدانە بە قسەی باوك كە لێرەدا قوربانییەكانی ئەم كارە نگریسە تەنها كچان نین‌و باوك‌و كوڕانیش بێبەش نین لەم هەڕەشەیە كە دەبێت لەگەڵ ئەو كچەدا هاوسەرگیری بكەن كە باوك دایك دەیانەوێت.

 

 

یه‌كێتیی ئافره‌تای كوردستان

Email:

به‌ڕێوبه‌ره‌ی ماڵپه‌ڕ

نه‌سرین حه‌سه‌ن