دوو شەممە, 25 ئەیلول 2017

بۆچی بەشداری ئافرەت لەهەڵبژاردنەكاندا گرنگە؟

نەسرین حەسەن
پرسی ریفراندۆم و هەڵبژارندەكانی پەرلەمان و سەرۆكایەتی هەرێم بایەتێكی گەرمی رۆژە لە كوردستان و تەنانەت جیهانیش ، ئەمەش لە چوارچێوەی ممارسەی دیموكراسیەتە لە كوردستاندا، یەكێك لە رەهەندە گرنگەكانی گەشە سیاسی بەشداریكردنە لە سیاسەت ، ئافرەتان كە 50% پێكهاتەی كۆمەڵگە پێكدێنن بەشداری كردنیان لە كایەی سیاسیدا بۆ چەسپاندنی چەمكی دیموكراسیەت بەها و گرنگی تایبەت بە خۆی هەیە ئەوەش بەو مانایە كە بەشداری ئافرەت تەنیا لە هەڵبژاردنەكاندا گرنگ نییە، بەڵكودەبێ‌ ئافرەت بەشداری كارای لە ناوەندە چارەنوسسازەكان و شوێنەكانی بڕیاردان هەبێت ، ئەمەش لە كاتێكدایە كە تاوەكو ئێستاش ئەو دەرفەتە بۆ ئافرەت كەمە یان نەیویستووە ئەو رۆڵە گرنگە ببینێت ئەمەش دەرهاویشتەی كۆمەڵێك هۆكارە كە بەشێكی دەگەرێتەوە بۆ نەبونی دەرفەتی بەیەكسانی بەشدارپێكردنی تاكەكانی كۆمەڵگەیە كە لە سەر بنەمای جیاوازی رەگەزی بووە. هەبوونی خاوەن هێزێكی سیاسی پتەو و كاریگەر پێویستی بە بەشداری كارا هەیە لە ناوەندەكانی ئابووری، كۆمەڵایەتی و فەرهەنگی، بۆ نموونە ئەگەر ئاماژە بە .سەرچاوەی ئابوورییەكی سەربەخۆ بۆ ئافرەت بكەین دەبینین ئابووریەكی سەربەخۆ چەكێكی كاریگەر و بەهێزە بۆ ئەوەی ئافرەت لە بەرامبەر نادادپەروەری كۆمەڵایەتیدا بوەستێتەوە بە جۆرێك كە داهێنانێكی نوێ‌ لە كۆمەڵایەتی بوون و پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكان دروست دەكات، جیاوازی كۆمەڵایەتی بوون و لاوازی پەیوەندی كۆمەڵایەتی نێوان ئافرەت و پیاودا لە ئاكامی جیاوازی هەڵسوكەوت دروست دەبێـت، بۆنموونە ترس لە قسەكردن لە شوێنی گشتی ، نەبونی هەستی متمانە وباوەڕبەخۆبوون ، پێداگری نەكردن لە سەر بیرو باوەری خۆی، كە ئەم حاڵەتانەشدا لە بەشێكی زۆر لە ئافرەتاندا دەبینرێت. ئەمەش راستەوخۆ كاردانەوەی لە پێگەی سیاسی ئەودا هەیە .
لە كاتێكدا كە ئافرەتان پێكهاتەیەكی گرنگی كۆمەڵگەن بە دڵنیاییەوە رۆڵی یەكلاكەرەوە و چارەنوسسازیان لە گۆرانكاری لەسیستمە سیاسی و بەرێوەبردنی وڵات هەیە ،ئەگەر سەیری میژووی ژیانی ئافرەت لە رابردوو تاوەكو ئێستا بكەین دەبینین گۆرانكارییەكی زۆر لە رەوشی ژیانی ئافرەت لە هەموو ناوەندەكاندا دروست بووە ، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ئافرەت زیاتر رۆڵی بەرگریكار بووە لە مافی خۆی نەك بەشداریكردن ، ئەوەش پەیوەستە بە هۆكارگەلێك كە بەشێكی پەیویەندی بە عەقڵییەتێك هەیە كە باوەڕی بە توانا و تەنانەت بەشداری ئافرەت لە سیاسەتدا نییە هەر لە سەر و ئەو تێروانین و بۆچوونە هەڵەیە بەربەستی زۆر بۆ ئافرەت دروست دەبێت.بۆیە ئافرەت ناچارە زیاتر رۆڵی بەرگریكاری هەبێت ،. بەڵام لە پرۆسەی دەنگدان كە بەشێكە لە ممارسەی سیاسەت دەبینین كە تەنیا دەنگێكی ئافرەت بۆ هاوسەنگی و سەرخستنی پرۆسەكە گرنگ و پێویستە، ئەوەش ئەوە دەردەخات كە پرۆسەی دیموكراسی و ئامانجە سیاسیەكان بە بەشداری ئافرەت بەهێز دەبێت و مێژووی خەباتی ئافرەتان هاوشانی پیاوان هەر لە سەرەتای سەرهەڵدانی بزووتنەوەی رزگاریخوازی گەلی كورد تا بە ئەمڕۆ ئەو راستییە دەسەلمێنێ.
ئەگەر سەیری مێژووی ئافرەت لە سەدەی نۆزدە بكەین ،دەبینین ئافرەت مافی بەشداریكردنی لە دەنگدان نەبووە لە بەر ئەوەی پێیان وابوو بەشداری ئافرەت لە ژیانی سیاسیدا دەبێتە هۆی لاوازبوونی پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكان و دابڕانی لە خێزان، "ئەلمپ دوگوژ"نوسەری فەرەنسی لە ساڵی 1789لە راگەیەندراوێكدا بە ناوی مافی ئافرەت و هاوڵاتیبوون راگەیاند، و تێیدا ئاماژەی بەوە كرد: "وەكو چۆن ئافرەت مافی ئەوەی هەیە كە دەچێتە سەر سەكۆی لە سێدارەدان و سزادەدرێت ، بەم شێوەیەش مافی ئەوەی هەیە بچێتە سەر سكۆی وتاربێژی و داوای مافی خۆی بكات ".لە نیوەی سەدەی نۆزدەیەم داواكاری ئافرەتان لە ناوەندی ژیانی كۆمەڵایەتی و سیاسیدا زیاتر بەرجەستە بوو بە تایبەتی لە بەریتانیا و ئەمەریكا تا ئەوە كاتەی لە ساڵێ‌ 1850 لە ئەمریكا كۆنگرەیەك بۆ بەرگریكردن لە مافی ئافرەتان دروست بوو ،لە ساڵی 1869 "جۆن ئەستوارت میل" فەیلەسوفی سیاسی ناوداری بەریتانیایی كتێبێكی بە ناوی "بەندكردنی ئافرەتان " نوسی، ئەوەش كاردانەوەی زۆری بە دوای خۆیدا هێنا هەر لەو ساڵانەدا ئەنجوومەنی سیاسی ئافرەتان لە زۆربەی وڵاتانی رۆژئاوا دروست بوو و لە ساڵی 1918 تا 1928 ئافرەتان لە زۆربەی وڵاتانی ئەوروپا مافی دەنگدانیان وەدەست هێنا بۆ ئەوەی بتوانن وەكو هاوڵاتییەك بەشداری كارایان لە بڕیارە چارەنوسسازەكانی وڵاتەكەیاندا هەبێت، بە پێچەوانەوە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئەو مافە بۆ ئافرەتان جیاوازە لە بەر ئەوەی بۆچوون و تێروانینی تاكەكان بەرامبەر بە چەمكی ئافرەتبوون گۆرانگاری ئەوتۆی بە خۆیەوە نەبینیوە و ئافرەت لە ژێر تەوژمی نادادپەروەری كۆمەڵایەتی رزگاری نەبووە بۆنموونە لە سعودیە مافی دەنگدان بۆ ئافرەت تاوەكو ئێستاش بە فەرمی نەناسراوە.
ئەمڕۆ لە كوردستاندا بە شانازییەكی زۆرە بە بێ‌ جیازازی نەتەوە و ئایین وبە بەشداری هەموو پێكهاتەكان و بێ‌ جیاوازی رەگەزی ممارەسەی ئەو پرۆسە دیموكراسیە دەكرێت ، هەر بۆیە ئافرەت لەو قۆناغەی ئێستادا وەكو چۆن رۆڵێكی گرنگی لە ناو خێزان و ژیانی كۆمەڵایەتیدا هەیە ، هەر بەم شێوەیەش دەتوانی رۆڵی كارای لە هەڵبژاردندا هەبێت و دەرفەتێكی باشە بۆ ئەوەی بتوانێت لەو رێگەوە ئامانج و داخوازییە یاسایی و سیاسیەكانی بەرجەستە بكات.و ممارسەی مافی یاسایی هاوڵاتیبوونی خۆی بكات ، هەروەها گرنگی ئافرەت لە هەڵبژاردنەكان بە تایبەتی لە پرسی ریفراندۆم دەبێتە هۆكارێك بۆ بەهێزتر بوونی متمانە و بڕوا بەخۆبوون كە بە دەنگی خۆی رێزی لە مافی خۆی دەگرێت ، ئەو مافەی كە چەندین ساڵە وەك دایك و هاوسەر و خوشك و پێشمەرگەیەك خەباتی بۆ دەكات ،هەروەها گەشەی كۆمەڵایەتی ئافرەت زیاد دەكات و ئەوە دەردەخات كە كوردستان خاوەنی كۆمەڵگەیەكە كە ئافرەتان شان بە شانی پیاوان بەشداری لە گەشەی فكری و كۆمەڵایەتیدا دەكەن، بۆیە پێویستە ئافرەتانی كوردستان ئەو هەلە بقۆزنەوە و لە 25 ئەیلول بە بەشداری بەرفراوانیان لە ریفراندۆم و بە دەنگی"بەڵێ‌" هەست بەو بەرپرسیاریەتییە مێژوویە بكەن و رێز لەو مافە یاسایی وكۆمەڵایەتی و سیاسیەی خۆیان بگرن كە لە كوردستاندا بۆیان دەستەبەر كراوە.
ئەو بابەتە لە ژمارو(2) بڵاوكراوەی "بەڵێ‌َ" كە تایبەتە بە یەكێتی ئافرەتانی كوردستان بڵاوكراوەتەوە

 

یه‌كێتیی ئافره‌تای كوردستان

Email:

به‌ڕێوبه‌ره‌ی ماڵپه‌ڕ

نه‌سرین حه‌سه‌ن